logo Przegląd Organizacji
Rok wydania: 2025
Numer czasopisma: 1
Słowa kluczowe: zrównoważone zarządzanie, zrównoważony rozwój, zrównoważone przedsiębiorstwo
Strony: 55-63
Język publikacji: Polski
Pobierz
Komponenty zrównoważonego przedsiębiorstwa produkcyjnego jako rezultat zarządzania w koncepcji sustainability
Arnold Pabian
Abstrakt
Artykuł prezentuje własną autorską koncepcję w pełni zrównoważonego przedsiębiorstwa produkcyjnego, będącą rezultatem zarządzania w koncepcji sustainability. Zarządzanie w koncepcji sustainability lub inaczej sustainable management (w tłumaczeniu z j. ang. – „zrównoważone zarządzanie”) dopiero się kształtuje, będąc częścią nauk o zrównoważeniu (sustainable science). Potrzeba rozwoju zrównoważonego zarządzania wynika z narastających zagrożeń ekologicznych i społecznych. Ma się ono przyczyniać do redukcji tych zagrożeń, uwzględniając uwarunkowania ekonomiczne. Opiera się ono na zasadach zrównoważonego rozwoju i powinno ten rozwój przyśpieszyć. Jednym z istotnych warunków tego przyśpieszenia jest wykorzystanie zrównoważonego zarządzania do przekształcenia obecnie niezrównoważonych lub częściowo zrównoważonych przedsiębiorstw produkcyjnych w pełni zrównoważone organizacje. Znamienną cechą w pełni zrównoważonej organizacji produkcyjnej jest całkowite podporządkowanie zasadom zrównoważonego rozwoju wszystkich jej zasobów i sfer działania, w tym infrastruktury budowlanej, materialnych i ludzkich zasobów, działalności produkcyjnej i administracyjnej, a także efektów tej działalności w postaci produktów lub usług. W artykule przedstawiono wzorzec (model) takiej organizacji. Wypełnia on istotną lukę badawczą, ponieważ szeroki przegląd literatury naukowej nie wykazał istnienia takiego wzorca.
Bibliografia
[1] Accenture (2021), Zrównoważona żywność w Polsce. Raport, https://odpowiedzialnybiznes.pl/wpcontent/uploads/2021/06/Accenture-Sustainable-Food-Poland.pdf, data dostępu: 16.02.2025 r. [2] Avlonas N., Nassos G.P. (2014), Practical Sustainability Strategies. How to Gain a Competitive Advantage, John Wiley and Sons, Inc., Hoboken. [3] Baumgartner R., Rauter R. (2017), Strategic Perspectives of Corporate Sustainability Management to Develop a Sustainable Organization, „Journal of Cleaner Production”, Vol. 140, pp. 81–92. [4] Bonnin J., McKay K. (2011), Ekologiczna praca. 100 sposobów, aby ochrona środowiska stała się naszym znakiem firmowym, Wydawnictwo Burda Media Polska, Warszawa. [5] Bossink B. (2012), Eco-innovation and Sustainability Management, Routledge Taylor & Francis Group, New York, London. [6] Brinkmann R. (2016), Introduction to Sustainability, John Wiley & Sons Ltd, Chichester. [7] Brzozowska A., Pabian A., Pabian B. (2021), Sustainability in Project Management. A Functional Approach, Taylor & Francis Group, Boca Raton, London, New York. [8] Bugdol M., Stańczyk I. (2021), Zielone zarządzanie ludźmi, Difin, Warszawa. [9] Carbo J.A., Dao V.T., Haase S.J., Hargrove M.B., Langella I.M. (2018), Social Sustainability for Business, Routledge Taylor and Francis Group, New York, London. [10] Cohen S. (2011), Sustainability Management, Columbia University Press, New York. [11] Czakon W. (2011), Metodyka systematycznego przeglądu literatury, „Przegląd Organizacji”, Nr 3, s. 57–61. [12] Ehnert I. (2009), Sustainable Human Resource. A Conceptual and Exploratory Analysis from a Paradox Perspective, PhysicaVerlag, A Springer Company, Bremen. [13] Epstein M., Buhovac A. (2014), Making Sustainability Work, Greenleaf Publishing, San Francisco. [14] Griffin R. (2022), Podstawy zarządzania organizacjami, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. [15] Fogel D. (2016), Strategic Sustainability. A Natura Environmental Lens on Organizations and Management, Routledge, New York. [16] Haugan G.T. (2014), Sustainable Program Management, Taylor & Francis Group, London. [17] Holden E., Linnerud K., Banister D., Schwanitz V.J., Wierling A. (2018), The Imperatives of Sustainable Development, Routledge Taylor and Francis Group, London, New York. [18] Jeanrenaud S., Jeanrenaud J.P., Gosling J. (2017), Sustainable Business. A One Planet Approach, John Wiley & Sons Ltd, Chichester. [19] Kuliszuk-Wietecka A. (2017), Budownictwo zrównoważone. Wybrane zagadnienia z fizyki budowli, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. [20] Lee K.H., Sean R.F. (2012), Measuring Corporate Sustainability Management: A Data Envelopment Analysis Approach, „International Journal of Production Economics”, Vol. 140, pp. 219–226. [21] Lenox M., Chatterji A. (2018), Can Business Save the Earth? Innovating our Way to Sustainability, Stanford University Press, Stanford. [22] Martin D., Schouten J. (2014), Sustainable Marketing, Pearson, England. [23] Matacz M. (2025), Powstaną ekologiczne e-ubrania, „Nauka w Polsce”, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,106081,powstana-ekologiczne-e-ubrania.html, data dostępu: 26.03.2025 r. [24] Matuszak J. (2024), Eko-elektronika: droga do zrównoważonego rozwoju, https://knowhow.distrelec.com/pl/zrownowazony-rozwoj/eko-elektronika-droga-do-zrownowazonego-rozwoju, data dostępu: 20.03.2025 r. [25] Mechanik. Miesięcznik Naukowo-Techniczny (2024), Narzędzia do zrównoważonej obróbki, https://www.mechanik.media.pl/artykuly/narzedzia-do-zrownowazonej-obrobki.html, data dostępu: 25.03.2025 r. [26] Mustapha M., Manan Z., Alwi S.W. (2017), Sustainable Green Management System – An Integrated Approach Towards Organisational Sustainability, „Journal of Cleaner Production”, Vol. 146, pp. 158–172. [27] obrabiarki.xtech.pl (2024), Zrównoważony rozwój w produkcji. Rola ekologicznych maszyn, https://www.obrabiarki.xtech.pl/wiadomosci-i-komunikaty/zrownowazony-rozwoj-w-produkcji-rola-ekologicznychmaszyn-235611–10, data dostępu: 27.03.2025 r. [28]Oficjalna strona internetowa Unii Europejskiej, Produkcja ekologiczna i produkty ekologiczne, https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organic-farming/organic-production-and-products_pl, data dostępu: 17.03.2025 r. [29] Pabian A., Pabian B. (2022), Profile of a Sustainable Manager from the Perspective of Pro-Ecological and Pro-Social Management of Energy Company, „Energies”, Vol. 15, pp. 1–16. [30] Stark R., Seliger G., Bonvoisin J. (2017), Sustainable Manufacturing. Challenges, Solutions and Implementation Perspectives, Springer, Berlin. [31] The GreensEFA in the European Parliament (2014), chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.greensefa.eu/legacy/fileadmin/dam/Documents/Publications/GND/Green_jobs_PL.pdf, access date: 19.03.2025. [32] Thiele L.P. (2016), Sustainability, Polity Press, Cambridge. [33] TVP NAUKA (2021), Samochody z korka i butelek. Eko-materiały w motoryzacji, https://nauka.tvp.pl/57558479/samochody-z-korka-tequili-bambusa-i-butelek-eko-materialy-w-motoryzacji, data dostępu: 21.03.2025 r. [34] Wall S. (2012), Zrównoważone budownictwo a strategie UE, „Budownictwo, Technologie, Architektura”, Nr 3, s. 50–53.
Publikacje z rocznika
Listy Karola Adamieckiego do Henry’ego Le Chateliera z Archiwum Akademii Nauk w Paryżu
Paulina Dąbrosz-Drewnowska
W artykule omówiono nieznane dotąd listy Karola Adamieckiego pisane do Henry’ego Le Chateliera, francuskiego chemika, teoretyka organizacji, propagatora tayloryzmu we Francji, zagranicznego członka zwyczajnego Instytutu Naukowej Organizacji, następnie Instytutu Naukowego Organizacji i Kierownictwa. Listy zachowały się w Archiwum Akademii Nauk w Paryżu. Korespondencja pochodzi z okresu 1926–1930. Jest świadectwem przyjacielskich kontaktów obydwu uczonych oraz ich współpracy naukowej. Informacje zawarte w listach są cennym uzupełnieniem biografii obydwu profesorów oraz świadectwem łączności polskiego środowiska organizatorów ze środowiskiem paryskim.
2025
1
STRONY
10-20
Przegląd jako metoda badawcza i typ publikacji w naukach o zarządzaniu i jakości
Oskar Kosch
W obliczu rosnącego nadmiaru informacji i dynamicznego rozwoju różnorodnych źródeł wiedzy naukowcy muszą na nowo definiować metodologiczne podejścia do przeglądów literatury. Celem artykułu jest identyfikacja i scharakteryzowanie przeglądu zarówno jako metody badawczej, jak i typu publikacji. W artykule sformułowano trzy kluczowe pytania badawcze: 1) Czym jest przegląd jako metoda badawcza? 2) Czym jest przegląd jako typ publikacji? 3) Jaka jest klasyfikacja rodzajów przeglądów jako metody badawczej i typy przeglądów jako publikacji? W efekcie zdefiniowano przegląd jako metodę, wskazując na jego funkcję syntezy wiedzy autora w oparciu o źródła wtórne, wykorzystującą rozumowanie dedukcyjne i redukcyjne. Następnie przedstawiono klasyfikację rodzajów przeglądów jako metody badawczej: 1) przeglądy wnioskujące, 2) przeglądy dowodzące, 3) przeglądy wyjaśniające oraz 4) przeglądy sprawdzające. Artykuł rozróżnia również przeglądy jako samodzielny typ publikacji, w tym m.in.: 1) przeglądy systematyczne, 2) przeglądy krytyczne, 3) przeglądy wyczerpujące, 4) przeglądy integracyjne, 5) przeglądy zakresowe, 6) przeglądy bibliometryczne, 7) przeglądy ustrukturyzowane. Na koniec wskazano na prawdopodobny wpływ tzw. sztucznej inteligencji w tworzeniu przeglądów oraz redukcyjne pochodzenie zdań uzyskanych za jej pomocą. Artykuł podkreśla potrzebę odpowiedzialnego i logicznego prowadzenia przeglądów zarówno w kontekście badawczym, jak i publikacyjnym.
2025
2
STRONY
3-15
Miejsce informatyki ekonomicznej w przestrzeni badawczej nauk o zarządzaniu i jakości
Jerzy Gołuchowski, Dorota Jelonek, Krzysztof Węcel
Celem artykułu jest wykazanie istotnych relacji pomiędzy informatyką ekonomiczną a naukami o zarządzaniu i jakości. Analizie poddano treść polskich rozpraw doktorskich dostępnych jako dane otwarte w publicznym systemie RAD-on. W celu przetworzenia 254 rozpraw, obejmujących ponad 160 milionów słów, wykorzystano dużą sieć językową GPT-4o-mini. Opracowano zestaw promptów umożliwiających klasyfikację rozpraw wraz z jej uzasadnieniem oraz ekstrakcję słów kluczowych związanych z systemami informatycznymi, informatyką, zarządzaniem, biznesem i ekonomią. Stwierdzono, że niemal połowa rozpraw obronionych w dziedzinie nauk o zarządzaniu odnosi się do pojęć i metod wykorzystywanych w informatyce ekonomicznej. Sformułowano wniosek, że zagadnienia takie jak analiza danych, transformacja cyfrowa czy sztuczna inteligencja stanowią istotny element nauk o zarządzaniu i jakości.
2025
1
STRONY
21-32
Kompetencje menedżerów a sztuczna inteligencja – analiza trendów w literaturze naukowej i zainteresowaniach internautów
Małgorzata Szafranowicz
Rozwój robotyzacji procesów (RPA) i sztucznej inteligencji (AI) istotnie wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw, procesy decyzyjne oraz kształtowanie nowych modeli biznesowych. AI wspiera zarówno procesy poznawcze, jak i decyzje strategiczne, a współpraca człowieka z agentem AI okazuje się bardziej efektywna niż działania samodzielnych menedżerów czy wyłącznie systemów komputerowych. Rosnąca rola AI w biznesie wymusza aktualizację kompetencji menedżerów oraz ich adaptację do dynamicznie zmieniającego się środowiska pracy. Celem artykułu jest identyfikacja aktualnych obszarów badań nad kompetencjami menedżerskimi w kontekście AI oraz ocena, w jakim stopniu odpowiadają one rzeczywistym potrzebom użytkowników Internetu. Analiza obejmuje literaturę naukową z lat 2020–2024 (Google Scholar, Scopus) oraz trendy wyszukiwań Google, które pozwalają uchwycić zainteresowania praktyków i odbiorców treści online. Wyniki wskazują, że w badanym okresie literatura koncentruje się na kompetencjach menedżerów potrzebnych do zarządzania organizacjami w warunkach dynamicznej cyfryzacji i rozwoju AI. Analiza wyszukiwań potwierdza dominujące zainteresowanie kompetencjami miękkimi przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania na wiedzę związaną z kompetencjami cyfrowymi i AI. Zbieżność kierunków badań naukowych z zainteresowaniami internautów wskazuje na potencjał skutecznego transferu wiedzy między nauką a praktyką zarządzania.
2025
2
STRONY
16-30
Cechy rozpoznawcze zielonego przywództwa inkluzywnego
Alicja Winnicka-Wejs
Celem artykułu jest zwiększenie wiedzy na temat znaczenia zielonego przywództwa inkluzywnego w organizacjach. W literaturze anglojęzycznej zielone przywództwo inkluzywne (green inclusive leadership – GIL) jest rozumiane jako „zachowanie liderów, którzy są otwarci, dostępni do interakcji z pracownikami w celu osiągnięcia celów środowiskowych i czystszych procesów/usług”. GIL jest pozytywnie powiązane z innowacyjnymi zachowaniami w zakresie zielonych usług, zieloną kreatywnością. Istnieje znaczący związek między GIL a zielonym zarządzaniem zasobami ludzkimi i proaktywnymi zachowaniami prośrodowiskowymi pracowników. Polskie badania akademickie dotyczące zielonego przywództwa inkluzywnego są rzadkie i nowatorskie w literaturze. Wyniki własnego badania empirycznego dostarczyły odpowiedzi na trzy pytania badawcze: (1) Koncepcja zielonego przywództwa inkluzywnego nie jest powszechnie znana wśród badanych polskich specjalistów i menedżerów. Tylko jedna trzecia respondentów pozostawiła komentarz na ten temat. Większość opinii podkreślała brak znajomości koncepcji, brak „zielonych” rozwiązań w konkretnych branżach oraz potrzebę wdrożenia w praktyce. (2) Menedżerowie w polskich organizacjach nie są w pełni postrzegani jako zieloni liderzy. Mniej niż połowa respondentów udzieliła pozytywnych odpowiedzi w tym zakresie. (3) Chęć uczenia się, współpraca w zespole, odwaga i reagowanie na zachowania obserwowane w firmie są uznawane przez respondentów za cechy przywódców inkluzywnych.
2025
1
STRONY
33-43
Ewolucja kształcenia kadr od Przemysłu 4.0 do 5.0
Paweł Knast, Władysław Jurczyński, Waldemar Jędrzejczyk
Celem artykułu jest ocena stopnia dostosowania programów kształcenia kadr menedżerskich do wyzwań wynikających z przejścia od koncepcji Przemysłu 4.0, opartego na automatyzacji i cyfryzacji, do modelu Przemysłu 5.0, akcentującego humanizację technologii i zrównoważony rozwój. Badania przeprowadzono metodą ankiety internetowej wśród 98 respondentów reprezentujących środowiska akademickie i przemysłowe. Kwestionariusz obejmował pytania dotyczące współpracy między nauką a gospodarką, roli instytucji wspierających tę współpracę oraz adekwatności systemu edukacji do potrzeb rynku pracy. Uzyskane wyniki wykazały, że 98?danych uznaje współpracę nauki i przemysłu za kluczową dla rozwoju innowacji. Wyniki badań wskazują na potrzebę głębokiej reformy programów kształcenia, które powinny łączyć wiedzę technologiczną z kompetencjami społecznymi, menedżerskimi i proekologicznymi. Autorzy rekomendują rozwój partnerstw publiczno-prywatnych, wzmocnienie współpracy uczelni z przemysłem oraz systematyczne aktualizowanie efektów uczenia się w rytmie zmian technologicznych i legislacyjnych. Artykuł podkreśla znaczenie elastycznych strategii edukacyjnych, przygotowujących przyszłych liderów do funkcjonowania w środowisku Przemysłu 5.0, w którym równowaga między człowiekiem, technologią i zrównoważonym rozwojem staje się kluczowym wyznacznikiem innowacyjności.
2025
2
STRONY
31-42
Batch Improvement Metric − wprowadzenie nowego narzędzia do ilościowego określania elementu umiejętności w grach zręcznościowych typu skill-based (Część II)
Paweł Pietrasieński, Piotr Zwierzyk
Artykuł wprowadza nową metrykę Batch Improvement Metric (BIM) do mierzenia umiejętności gracza w grach typu „skill-based”. BIM rozwija i upraszcza istniejące metody obliczania elementu umiejętności w tychże grach oraz pozwala twórcom gier na sprawdzenie poziomu umiejętności w trakcie tworzenia gier. BIM pozwala na walidowanie gier w trakcie ich tworzenia, bez konieczności implementowania ich w platformach, które łączą graczy na podstawie ich umiejętności. Artykuł wprowadza również wzorzec umiejętności dla gier typu „skill-based”, którym jest BIM dla celności rzutów osobistych w NBA. BIM jest nową i skuteczną metodą na szacowanie umiejętności w grach „skill-based”, która może być stosowana przez twórców gier, instytucje badawcze oraz organy regulacyjne. Wszechstronność oraz łatwość aplikowania BIM czynią tę metrykę również skutecznym narzędziem dla menedżerów na śledzenie postępu w wielu domenach działalności przedsiębiorstw.
2025
1
STRONY
44-54
Wykorzystanie narzędzi zarządzania własnością intelektualną – wyniki badań przedsiębiorstw
Eryk Głodziński, Justyna Kacprzak
Celami artykułu są określenie narzędzi zarządzania własnością intelektualną oraz wskazanie częstotliwości wykorzystania wybranych narzędzi w praktyce gospodarczej przedsiębiorstw, które mają doświadczenie w formalnej ochronie własności intelektualnej. Wyniki badań literaturowych wskazują, że tematyka ta jest silnie eksplorowana przez naukowców. Zaproponowano podział narzędzi zarządzania własnością intelektualną na cztery grupy. Badania empiryczne ukazały, że poziom wykorzystania wybranych narzędzi – regulaminów przedsiębiorstw związanych z zarządzaniem własnością intelektualną – oraz narzędzi systemu patentowego jest niewielki w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw. Przedstawione wyniki badań mogą być przydatne dla uczelni oraz organów administracji rządowej właściwych w sprawach ochrony własności intelektualnej, które na ich podstawie mogą doskonalić proces edukacji i rozwoju systemów zarządzania własnością intelektualną.
2025
2
STRONY
43-50
Komponenty zrównoważonego przedsiębiorstwa produkcyjnego jako rezultat zarządzania w koncepcji sustainability
Arnold Pabian
Artykuł prezentuje własną autorską koncepcję w pełni zrównoważonego przedsiębiorstwa produkcyjnego, będącą rezultatem zarządzania w koncepcji sustainability. Zarządzanie w koncepcji sustainability lub inaczej sustainable management (w tłumaczeniu z j. ang. – „zrównoważone zarządzanie”) dopiero się kształtuje, będąc częścią nauk o zrównoważeniu (sustainable science). Potrzeba rozwoju zrównoważonego zarządzania wynika z narastających zagrożeń ekologicznych i społecznych. Ma się ono przyczyniać do redukcji tych zagrożeń, uwzględniając uwarunkowania ekonomiczne. Opiera się ono na zasadach zrównoważonego rozwoju i powinno ten rozwój przyśpieszyć. Jednym z istotnych warunków tego przyśpieszenia jest wykorzystanie zrównoważonego zarządzania do przekształcenia obecnie niezrównoważonych lub częściowo zrównoważonych przedsiębiorstw produkcyjnych w pełni zrównoważone organizacje. Znamienną cechą w pełni zrównoważonej organizacji produkcyjnej jest całkowite podporządkowanie zasadom zrównoważonego rozwoju wszystkich jej zasobów i sfer działania, w tym infrastruktury budowlanej, materialnych i ludzkich zasobów, działalności produkcyjnej i administracyjnej, a także efektów tej działalności w postaci produktów lub usług. W artykule przedstawiono wzorzec (model) takiej organizacji. Wypełnia on istotną lukę badawczą, ponieważ szeroki przegląd literatury naukowej nie wykazał istnienia takiego wzorca.
2025
1
STRONY
55-63
Innowacyjność cyfrowa w małych i średnich przedsiębiorstwach: systematyczne mapowanie literatury z naciskiem na przedsiębiorczość kobiet
Jim Secka, Katarzyna Szopik-Depczyńska
Niniejsze opracowanie przedstawia kompleksową analizę aktualnych badań nad innowacjami cyfrowymi w małych i średnich przedsiębiorstwach (MŚP) prowadzonych przez kobiety-przedsiębiorczynie. Korzystając z systematycznego mapowania literatury, przeanalizowano 302 prace opublikowane w latach 2019–2023. Autorzy wykorzystali bazy danych Scopus i Web of Science. Wyniki wskazują na znaczące i rosnące globalne zainteresowanie przedsiębiorczością kobiet, któremu towarzyszy zwiększony nacisk na innowacje cyfrowe w tej dziedzinie. Badanie to podkreśla konieczność sklasyfikowania przedsiębiorczości kobiet jako odrębnej dziedziny nauki, charakteryzującej się specyficznymi atrybutami i wyzwaniami, które odróżniają ją od tradycyjnych badań nad przedsiębiorczością. W badaniu zwrócono uwagę również na zasadniczą rolę zdolności adaptacyjnych i innowacji w pokonywaniu przeszkód w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju i odporności ekosystemu przedsiębiorczości. Ponadto implikacje tego badania podkreślają znaczenie innowacyjności cyfrowej w przedsiębiorczości kobiet. Identyfikują one dominujące tendencje w badaniach nad MŚP, sugerują przyszłe kierunki badań i wypełniają istniejące luki w wiedzy. Co więcej, oryginalność badania stanowi zaktualizowany przegląd, który wnosi wkład do istniejącej literatury na temat innowacyjności cyfrowej w kontekście przedsiębiorczości kierowanej przez kobiety
2025
2
STRONY
51-65