logo Przegląd Organizacji
Rok wydania: 2025
Numer czasopisma: 2
Słowa kluczowe: sztuczna inteligencja, AI, kompetencje menedżerów, kompetencje miękkie i twarde, AI literacy
Strony: 16-30
Język publikacji: Polski
Pobierz
Kompetencje menedżerów a sztuczna inteligencja – analiza trendów w literaturze naukowej i zainteresowaniach internautów
Małgorzata Szafranowicz
Abstrakt
Rozwój robotyzacji procesów (RPA) i sztucznej inteligencji (AI) istotnie wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw, procesy decyzyjne oraz kształtowanie nowych modeli biznesowych. AI wspiera zarówno procesy poznawcze, jak i decyzje strategiczne, a współpraca człowieka z agentem AI okazuje się bardziej efektywna niż działania samodzielnych menedżerów czy wyłącznie systemów komputerowych. Rosnąca rola AI w biznesie wymusza aktualizację kompetencji menedżerów oraz ich adaptację do dynamicznie zmieniającego się środowiska pracy. Celem artykułu jest identyfikacja aktualnych obszarów badań nad kompetencjami menedżerskimi w kontekście AI oraz ocena, w jakim stopniu odpowiadają one rzeczywistym potrzebom użytkowników Internetu. Analiza obejmuje literaturę naukową z lat 2020–2024 (Google Scholar, Scopus) oraz trendy wyszukiwań Google, które pozwalają uchwycić zainteresowania praktyków i odbiorców treści online. Wyniki wskazują, że w badanym okresie literatura koncentruje się na kompetencjach menedżerów potrzebnych do zarządzania organizacjami w warunkach dynamicznej cyfryzacji i rozwoju AI. Analiza wyszukiwań potwierdza dominujące zainteresowanie kompetencjami miękkimi przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania na wiedzę związaną z kompetencjami cyfrowymi i AI. Zbieżność kierunków badań naukowych z zainteresowaniami internautów wskazuje na potencjał skutecznego transferu wiedzy między nauką a praktyką zarządzania.
Bibliografia
[1] Alvarenga J.C. et al. (2020),The Project Manager Core Competencies to Project Success, „International Journal of Managing Projects in Business”, Vol. 13, No. 2, pp. 277-292. [2] Annapureddy R., Fornaroli A., Gatica-Perez D. (2025), Generative AI Literacy: Twelve Defining Competencies, „Digital Government: Research and Practice”, Vol. 6, No. 1, art. 13, pp. 1-21. [3] Armstrong M. (2000), Zarządzanie zasobami ludzkimi (tłum. A. Unterschuetz), Oficyna Ekonomiczna, Kraków. [4] Bi Q. (2023), Analysis of the Application of Generative AI in Business Management, „Advances in Economics and Management Research”, Vol. 6, No. 1, pp. 36-41. [5] Brynjolfsson E., Mitchell T. (2017), What Can Machine Learning Do? Workforce Implications, „Science”, Vol. 358, No. 6370, pp. 1530-1534. [6] Borova T., Petrenko V., Ved T., Pyvovarov V. (2021), Rozwój przekrojowych kompetencji studentów poprzez promowanie wiedzy i umiejętności medycznej, „Marketing Instytucji Naukowych i Badawczych”, Vol. 2, Nr 40, s. 35-52. [7] Brunette E.S., Flemmer R.C., Flemmer C.L. (2009), A Review of Artificial Intelligence, 4th International Conference on Autonomous Robots and Agents, IEEE, Wellington, pp. 385-392. [8] Bugaj J. (2012), Kluczowe kompetencje sprzedawcy: przypadek przedstawiciela medycznego, „Problemy Zarządzania”, Vol. 10, Nr 1(35), s. 37-52. [9] Bugaj J., Witek A. (2022), Rezyliencja jako element modelu kompetencji menedżera do zarządzania kryzysem, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów”, Nr 184, s. 9-19. [10] Casal-Otero L., Catala A., Fernández-Morante C., Taboada M., Cebreiro B., Barro S. (2023), AI Literacy in K-12: A Systematic Literature Review, „International Journal of STEM Education”, Vol. 10, No. 1, art. 29. [11] Chee H., Ahn S., Lee J. (2024), A Competency Framework for AI Literacy: Variations by Different Learner Groups and an Implied Learning Lathway, „British Journal of Educational Technology”, Vol. 56, No. 5, pp. 2146-2182. [12] Chell E., Athayde R. (2017), Planning for Uncertainty: Soft Skills, Hard Skills and Innovation, [in:] D. Higgins (Ed.) Reflective Learning in Management, Development and Education, Routledge, pp. 33-46. [13] Chen B., Wu Z., Zhao R. (2023), From Fiction to Fact: The Growing Role of Generative AI in Business and Finance, „Journal of Chinese Economic and Business Studies”, Vol. 21, No. 4, pp. 471-496. [14] Chiu T.K.F. (2025), AI Lliteracy and Competency: Definitions, Frameworks, Development and Future Research Directions, „Interactive Learning Environments”, Vol. 33, No. 5, pp. 3225–3229. [15] Chiu T.K.F., Ahmad Z., Ismailov M., Temitayo Sanusi I. (2024), What Are Artificial Intelligence Literacy and Competency? A Comprehensive Framework to Support Them, „Computers and Education Open”, Vol. 6. [16] CHM (b.d.), John McCarthy Stanford University, 1999 Fellow, Computer History Museum, https://computerhistory.org/profile/john-mccarthy/, access date: 30.03.2025. [17] Davenport T.H., Miller S.M. (2022), Working with AI: Real Stories of Human-machine Collaboration, MIT Press, Cambridge. [18] Deepa R., Sekar S., Malik A., Kumar J., Attri R. (2024), Impact of AI-focussed Technologies on Social and Technical Competencies for HR Managers – A Systematic Review and Research Agenda, „Technological Forecasting and Social Change”, Vol. 202, art. 123301. [19] Dębkowska K., Kłosiewicz-Górecka U., Szymańska A., Ważniewski P., Zybertowicz K. (2022), Kompetencje pracowników dziś i jutro, Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa. [20] Di Vaio A., Palladino R., Hassan R., Escobar O. (2020), Artificial Intelligence and Business Models in the Sustainable Development Goals Perspective: A Systematic Literature Review, „Journal of Business Research”, Vol. 121, pp. 283-314. [21] Do Vale J.W.S.P., Nunes B., de Carvalho M.M. (2018), Project Managers’ Competences: What Do Job Advertisements and the Academic Literature Say? „Project Management Journal”, Vol. 49, No. 3, pp. 82-97. [22] Drucker P.F. (1998), Praktyka zarządzania, Wydanie II, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków. [23] Elkbuli M., Azmy N., Lee C.K. (2024), Enhancing Project Manager Communication Soft Skills and Risk Management Practices in Libyan Oil and Gas Construction Projects: The Role of Experience, „Journal of Engineering, Design and Technology”, Vol. 23, No. 3, pp. 1017-1038. [24] Faheem M.A., Anwer S., Rayhan Z., Ullah M.A., Paudel R., Ahmed M.F., Khan H. (2024), AI-driven Innovation in HRM and Its Impact on Business Management: An In-depth Study of Technology Advancement and Strategic Implementation, „Nanotechnology Perceptions”, Vol. 20, pp. 1174-1204. [25] Fountaine T., McCarthy B., Saleh T. (2019), Building the AI-powered Organization. „Harvard Business Review”, Vol. 97, No. 4, pp. 62-73. [26] Gama F., Magistretti S. (2025), Artificial Intelligence in Innovation Management: A Review of Innovation Capabilities and a Taxonomy of AI Applications, „Journal of Product Innovation Management”, Vol. 42, No. 1, pp. 76-111. [27] García-Álvarez J., Vázquez-Rodríguez A., Quiroga-Carrillo A., Priegue Caamaño D. (2022), Transversal Competencies for Employability in University Graduates: A Systematic Review from the Employers’ Perspective, „Education Sciences”, Vol. 12, No. 3, art. 204. [28] Ghorbani A. (2023), A Review of Successful Construction Project Managers’ Competencies and Leadership Profile, „Journal of Rehabilitation in Civil Engineering”, Vol. 11, No. 1, pp. 76-95. [29] Gil D., Hobson S., Mojsilović A., Puri R., Smith J.R. (2020), AI for Management: An Overview, [in:] J. Canals, F. Heukamp (Eds.), The Future of Management in an AI World. Redefining Purpose and Strategy in the Fourth Industrial Revolution, Canals IESE Business Collection, Palgrave Macmillan, UK, pp. 3-23. [30] Giraud L., Zaher A., Hernandez S., Akram A.A. (2023), The Impacts of Artificial Intelligence on Managerial Skills, „Journal of Decision Systems”, Vol. 32 No. 3, pp. 566-599. [31] Goenaga X., Gonzalez Vazquez I., Napierala J., Arregui Pabollet E., Cabrera Giraldez M. et al. (2019), The Changing Nature of Work and Skills in the Digital Age, [in:] X. Goenaga, I. Gonzalez Vazquez, J. Napierala, S. Milasi , K. Jonkers, S. Carretero Gomez, N. Robledo Bottcher (Eds.), Publications Office of EU. [32] Gorustowicz M. (2019), Kompetencje miękkie, a wyzwania przedsiębiorstw 4.0, „Academy of Management”, Vol. 3, Nr 2, s. 68-78. [33] Gorzelany-Dziadkowiec M., Gorzelany J., Kosała M., Smutek M., Kubula S. (2022). People and Technology – Employee Competency Profile in Industry 4.0, „Organization Review”, Vol. 6, No. 989, pp. 37-46. [34] Graczyk-Kucharska M., Goliński M., Szafrański M., Spychała M., Wyrwicka M. (2019), Determinanty akceleracji nabywania kompetencji przekrojowych przez studentów, „Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Organizacja i Zarządzanie”, Nr 79, s. 81-99. [35] Graczyk-Kucharska M., Olszewski R., Szafrański M., Goliński M., Spychała M. (2020), Rozwój kompetencji przedsiębiorczości w procesie kształcenia praktycznego studentów szkół wyższych, „Przegląd Organizacji”, Nr 2, s. 35-42. [36] Hayton J.C., McEvoy G.M. (2006), Competencies in Practice: An Interview with Hanneke C. Frese, „Human Resources Management”, Vol. 45, No. 3, pp. 495-500. [37] Hendarman A.F., Cantner U. (2018), Soft Skills, Hard Skills, and Individual Innovativeness, „Eurasian Business Review”, No. 8, pp. 139-169. [38] Hossain S., Fernando M., Akter S. (2025) The Influence of Artificial Intelligence-driven Capabilities on Responsible Leadership: A Future Research Agenda, „Journal of Management & Organization”, Published online, pp. 1-25. [39] Ignar M. (2025), Najpopularniejsze wyszukiwarki internetowe 2025. Ranking w Polsce i na świecie, NANO, https://nano.komputronik.pl/n/najpopularniejsze-wyszukiwarki-internetowe-ranking/, data dostępu: 10.05.2025 r. [40] Jendza J. (2024), Kompetencje przekrojowe wobec złożoności świata – ku logice kształcenia post-dyscyplinarnego, Division of Didactics and Education of Adults, Dzień Jakości FarU, Gdańsk, 21.11.2024 r. [41] Jorzik P., Klein S.P., Kanbach D.K., Kraus S. (2024), AI-driven Business Model Innovation: A Systematic Review and Research Agenda, „Journal of Business Research”, No. 182, pp. 295-328. [42] Joshi S. (2025), Review of Artificial Intelligence in Management, Leadership, Ddecision-making and Dollaboration, „International Journal of Science and Social Science Research”, Vol. 3, No. 1, pp. 48-74. [43] Jurczak J. (2023), Kompetencje transwersalne lidera w gospodarce cyfrowej, „Journal of Modern Science”, Vol. 4, Nr 58, s. 192-409. [44] Kaggwa S., Eleogu T.F., Okonkwo F., Farayola O.A., Uwaoma P.U., Akinoso A. (2024), AI in Decision Making: Transforming Business Strategies, „International Journal of Research and Scientific Innovation”, Vol. 10, No. 12, pp. 423-444. [45] Kanbach D.K., Heiduk L., Blueher G., Schreiter M., Lahmann A. (2024), The GenAI is Out of the Bottle: Generative Artificial Intelligence from a Business Model Innovation Perspective, „Review of Managerial Science”, Vol. 18, No. 4, pp. 1189-1220. [46] Kazak M. (2017), Kompetencje menedżerskie we współczesnej organizacji, „Journal of Modern Management Process”, Vol. 2, Nr 1, s. 89-99. [47] Khan S., Mehmood S., Khan S.U. (2025), Navigating Innovation in the Age of AI: How Generative AI and Innovation Influence Organizational Performance in the Manufacturing Secto, „Journal of Manufacturing Technology Management”, Vol. 36, No. 3, pp. 597-620. [48] Kłoczko A. (2024), Wykorzystanie sztucznej inteligencji w zarządzaniu organizacją jako potencjał obniżenia kosztów, „Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie”, Vol. 1, Nr 55, s. 61-77. [49] Kochmańska A. (2016), Kompetencje miękkie w innowacyjnym przedsiębiorstwie, „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie”, Nr 95, s. 189–199. [50] Korczak J., Pawełoszek I., Pondel M. (2023), Generatywne modele sztucznej inteligencji w zarządzaniu, „Przegląd Organizacji”, Nr 3, s. 255-263. [51] Leśniak L., Piłat-Borcuch M. (2023), Panek Carsharing 2.0: An Innovative Sharing Economy Platform for Efficient and Sustainable Mobility, „Humanities i Social Sciences Reviews”, Vol. 11, No. 4, pp. 22-28. [52] Lichtarski J.M. (2022), Pożądane kompetencje członków zespołu zadaniowego, „Przegląd Organizacji”, Nr 10, s. 13-16. [53] Long D., Magerko B. (2020), What is AI Literacy? Competencies and Design Considerations, Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI ’20), pp. 1–16. [54] Lyu W., Liu J. (2021), Soft Skills, Hard Skills: What Matters Most? Evidence from Job Postings, „Applied Energy”, No. 300, art. 117307. [55] Maduko C., Vidal Puche P. (2020), The Impact of Hard and Soft Skills on Managers' Innovativeness, MBA Thesis, Department of Industrial Economics, Blekinge Institute of Technology, Karlskrona, Sweden. [56] Malik A., Budhwar P., Srikanth N.R. (2020), Gig Economy, 4IR and Artificial Intelligence: Rethinking Strategic HRM, [in:] P. Kumar., A. Agrawal, P. Budhwar (Eds.), Human i Technological Resource Management: New Insights into Revolution 4.0, Emerald Publishing Limited, Leeds, UK, pp. 75-88. [57] Marhraoui M.A. (2023), Digital Skills for Project Managers: A Systematic Literature Review, „Procedia Computer Science”, No. 219, pp. 1591-1598. [58] McCarthy J., Minsky M.L., Rochester N., Shannon C.E. (1955). A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence, August 31, 1955, Archives at Dartmouth College and Stanford University, US. [59] Milberg T. (2025), Why AI Literacy is Now Core Competency in Education, World Economic Forum; https://www.weforum.org/stories/2025/05/why-ai-literacy-is-now-a-core-competency-in-education/, access date: 15.07.2025. [60] Mills K., Ruiz P., Lee K. W., Coenraad M., Fusco J., Roschelle J., Weisgrau J. (2024), AI Literacy: A Framework to Understand, Evaluate, and Use Emerging Technology, Digital Promise, Washington. [61] Minsky M., Papert S.A. (1972), Artificial Intelligence Progress Report, „MIT Artificial Intelligence Memo”, No. 255, pp. 59-90. [62] Mishra S., Tripathi A.R. (2021), AI Business Model: An Integrative Business Approach, „Journal of Innovation and Entrepreneurship”, Vol. 10, No. 18, pp. 1-21. [63] Moczydłowska J.M. (2021), Kluczowe kompetencje zmieniających się organizacji – nowe wyzwania na rynku pracy, „Marketing i Rynek”, Nr 1, s. 3-10. [64] Ng D.T.K., Leung J.K.L., Chu K.W.S., Qiao M.S. (2021), AI Literacy: Definition, Teaching, Evaluation and Ethical Issues, „Proceedings of the Association for Information Science and Technology”, No. 58, pp. 504-509. [65] Nilsson N.J. (2010), The Quest for Artificial Intelligence: A History of Ideas and Achievements, Stanford University Press, CA, US. [66] OECD (2025), Empowering Learners for the Age of AI: An AI Literacy Framework for Primary and Secondary Education, https://ailiteracyframework.org, access date: 15.07.2025. [67] Pagallo U., Corrales M., Fenwick M., Forgó N. (2018), The Rise of Robotics & AI: Technological Advances & Normative Dilemmas, [in:] M. Corrales, M. Fenwick, N. Forgó (Eds.), Robotics, AI and the Future of Law. Perspectives in Law, „Business and Innovation”, Springer, Singapore, pp. 1-13. [68] Pappas I.O., Mikalef P., Dwivedi Y.K., Jaccheri L., Krogstie J. (2023), Responsible Digital Transformation for a Sustainable Society, „Information Systems Frontiers”, Vol. 25, No. 3, pp. 945-953. [69] PARP (2025), AI Literacy, czyli o odpowiedzialnym korzystaniu ze sztucznej inteligencji, https://www.parp.gov.pl/component/content/article/89129:ai-literacy-czyli-o-odpowiedzialnym-korzystaniu-zesztucznej-inteligencji, data dostępu: 18.07.2025 r. [70] Popa I., Cioc M.M., Breazu A., Popa C.F. (2024), Identifying Sufficient and Necessary Competencies in the Effective Use of Artificial Intelligence Technologies, „Amfiteatru Economic”, Vol. 26, No. 65, pp. 33-52. [71] Porter L.W., McKibbin L.E. (1988), Management Education and Development: Drift or Thrust into the Twenty-First Century, St. Louis. [72] Prokopowicz K. (2022), Kompetencje menedżerskie w rozwoju organizacji smart, „Organizacja i Kierowanie”, Vol. 191, Nr 2, s. 95-109. [73] Pytel D. (2023), Model kompetencji menedżerskich w kontekście nowych wyzwań zarządzania zasobami ludzkimi w branży kinowej, „Interdyscyplinarne prace naukowe studentów i doktorantów Akademii WSB”, s. 271-283. [74] Qamar Y., Agrawal R.K., Samad T.A., Chiappetta Jabbour C. (2021), When Technology Meets People: The Interplay of Artificial Intelligence and Human Resource Management, „Journal of Enterprise Information Management”, Vol. 34, No. 5, pp. 1339-1370. [75] Rakowska A., Sitko-Lutek A. (2000), Doskonalenie kompetencji menedżerskich, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. [76] Ribeiro A., Amaralb A., Barrosb T. (2021), Project Manager Competencies in the Context of the Industry 4.0, „ScienceDirect Procedia Computer Science”, No. 181, pp. 803-810. [77] Rich E. (1984), Artificial Intelligence, McGraw-Hill, Singapore. [78] Romański P. (2025), Kompetencje kierownika projektu jako czynnik sukcesu w zarządzaniu projektami „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów”, Nr 200, s. 73-96. [79] Roszyk-Kowalska G., Kraśniak J. (2020), Kluczowe kompetencje kadry kierowniczej przedsiębiorstw sektora Hi-Tech. Diagnoza luki umiejętności, „Przegląd Organizacji”, Nr 4, s. 38-44. [80] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (AI Act). (2024). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L 168, s. 1–145, https://eur-lex.europa.eu, data dostępu: 20.07.2025 r. [81] Rubab S.A. (2023), Impact of AI on Business Growth, „The Business and Management Review”, Vol 14, No. 2, pp. 229- 236, [82] Russell S.J. Norvig P. (2021), Artificial Intelligence: A Modern Approach, 4th Edition, Pearson Education, London. [83] Santana M., Díaz-Fernández M. (2023), Competencies for the Artificial Intelligence Age: Visualisation of the State of the Art and Future Perspectives, „Review of Managerial Science”, No. 17, pp. 1971–2004. [84] Siuta-Tokarska B. (2021), Przemysł 4.0 i sztuczna inteligencja: szansa czy zagrożenie dla realizacji koncepcji zrównoważonego i trwałego rozwoju? „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, Nr 65, s. 7-26. [85] Sobocka-Szczapa H. (2017), Zarządzanie kompetencjami pracowników a kapitał intelektualny organizacji, [w:] Zmiana warunkiem sukcesu, doskonałość w kształtowaniu konkurencyjności przedsiębiorstwa, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, Nr 481, s. 106-119. [86] Stanuch M., Gorzelany Dziadkowiec M., Smutek H. (2024), Znaczenie kompetencji miękkich w procesie dostosowań rynku pracy do wymagań rewolucji 4.0, „Horyzonty Wychowania”, Nr 23(65), s. 65-78. [87] Stryker C., KavlakogluI E. (2024), What is Artificial Intelligence (AI)? https://www.ibm.com/think/topics/artificialintelligence, access date: 30.03.2025. [88] Szafrański M., Borseková K., Jędrzejczyk W. (2023), Transferable Competencies or Transferability of Competencies? „Przegląd Organizacji”, Nr 2, s. 72-83. [89] Szałamacha D. (2025), Udział Google w rynku wyszukiwarek po raz pierwszy spadł poniżej 90%, HELPGURU, https://helpguru.eu/news/, data dostępu: 05.05.2025 r. [90] Szpilko D., Siderska J., Szydło J., Gudanowska A., Kobylińska U., Kononiuk A. (2024), Analiza i ocena zdolności myślenia perspektywicznego i kompetencji transwersalnych wśród uczniów i studentów z województwa podlaskiego – studia foresightowe, Politechnika Białostocka, Białystok. [91] Švač V., Cagáňová D. (2020), Managerial Skills for Innovation Ssupport, „Mobile Netw Appl”, No. 25, pp. 925-931. [92] Tekic Z., Füller J. (2023), Managing Innovation in the Era of AI, „Technology in Society”, No. 73, art. 102254. [93] Tervaskari A. (2023), Transforming Manager Role in the Age of Artificial Intelligence, Master Thesis, Haaga-Helia University of Applied Sciences, Finland. [94] Thierry D., Sauret C. (1994), Zatrudnienie i kompetencje w przedsiębiorstwie w procesie zmian, Poltext, Warszawa. [95] Turing A.M. (2009), Computing Machinery and Intelligence, Springer Netherlands, pp. 23-65. [96] Tyrańska M. (2018), Ocena kompetencji menedżerskich - propozycja metodyczna. „Przegląd Organizacji”, Nr 10, s. 36- -42. [97] Wang Q., Zhang F., Li R. (2025), Artificial Intelligence and Sustainable Development during Urbanization: Perspectives on AI R&D Innovation, AI Infrastructure, and AI Market Advantage, „Sustainable Development”, Vol. 33, No. 1, pp. 1136- -1156. [98] Wawrzonek A. (2025), Transversal Skills and Competences as a Career Resource for Young People, [in:] R. Schröder, C. Nägele, M. Rosalska, A. Wawrzonek, I. Romero-Rodríguez (Eds.), Career Guidance in Schools from European and International Perspectives: Rethinking Career Guidance in Times of Uncertainty and Transformation, Career Lead, Olleburg, Germany, pp. 201-209. [99] WEF (2025), Future of Jobs Report 2025. Insight Report January 2025; World Economic Forum, Geneva, Switzerland. [100]Whittemore S.T. (2018), White Paper. Transversal Competencies Essential for Future Proofing the Workforce, Skillalibrary, Reston. [101]Winston P.H. (1992), Artificial Intelligence, Addison-Wesley Longman Publishing Co., Boston. [102]Wodnicka M. (2020), Sharing conomy – usługi logistyczne – wzrost gospodarczy, „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, Nr 61, s. 227-237. [103]Wyrzykowska B. (2012), Przedsiębiorczość intelektualna jako kompetencja współczesnego menedżera, „Zeszyty Naukowe SGGW – Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej”, Nr 100, s. 25-36. [104] Yücebalkan B. (2019), The History of the Artificial Intelligence as an Alternative Workforce and the Possible Opportunities/threats for Its Future, „Business and Management”, pp. 83-99. [105] Zhang C., Lu Y. (2021), Study on Artificial Intelligence: The State of the Art and Future Prospects, „Journal of Industrial Information Integration”, Vol. 23, art. 100224. [106] Zhou X., Li Y., Chai C.S., Chiu T.K. (2025), Defining, Enhancing, and Assessing Artificial Intelligence Literacy and Competency in K-12 Education from a Systematic Review, „Interactive Learning Environments”, pp. 1-23. [107] Zimmermann N.E. (2023), Kompetencje przyszłości, Publikacja pokonferencyjna Międzynarodowej Konferencji nt. Przyszłość zaczyna się dzisiaj… Nowa rzeczywistość wymian międzynarodowych z młodym człowiekiem w roli głównej, Krzyżowa, 16-18 października 2023 r., s. 33-39.
Publikacje z rocznika
Listy Karola Adamieckiego do Henry’ego Le Chateliera z Archiwum Akademii Nauk w Paryżu
Paulina Dąbrosz-Drewnowska
W artykule omówiono nieznane dotąd listy Karola Adamieckiego pisane do Henry’ego Le Chateliera, francuskiego chemika, teoretyka organizacji, propagatora tayloryzmu we Francji, zagranicznego członka zwyczajnego Instytutu Naukowej Organizacji, następnie Instytutu Naukowego Organizacji i Kierownictwa. Listy zachowały się w Archiwum Akademii Nauk w Paryżu. Korespondencja pochodzi z okresu 1926–1930. Jest świadectwem przyjacielskich kontaktów obydwu uczonych oraz ich współpracy naukowej. Informacje zawarte w listach są cennym uzupełnieniem biografii obydwu profesorów oraz świadectwem łączności polskiego środowiska organizatorów ze środowiskiem paryskim.
2025
1
STRONY
10-20
Przegląd jako metoda badawcza i typ publikacji w naukach o zarządzaniu i jakości
Oskar Kosch
W obliczu rosnącego nadmiaru informacji i dynamicznego rozwoju różnorodnych źródeł wiedzy naukowcy muszą na nowo definiować metodologiczne podejścia do przeglądów literatury. Celem artykułu jest identyfikacja i scharakteryzowanie przeglądu zarówno jako metody badawczej, jak i typu publikacji. W artykule sformułowano trzy kluczowe pytania badawcze: 1) Czym jest przegląd jako metoda badawcza? 2) Czym jest przegląd jako typ publikacji? 3) Jaka jest klasyfikacja rodzajów przeglądów jako metody badawczej i typy przeglądów jako publikacji? W efekcie zdefiniowano przegląd jako metodę, wskazując na jego funkcję syntezy wiedzy autora w oparciu o źródła wtórne, wykorzystującą rozumowanie dedukcyjne i redukcyjne. Następnie przedstawiono klasyfikację rodzajów przeglądów jako metody badawczej: 1) przeglądy wnioskujące, 2) przeglądy dowodzące, 3) przeglądy wyjaśniające oraz 4) przeglądy sprawdzające. Artykuł rozróżnia również przeglądy jako samodzielny typ publikacji, w tym m.in.: 1) przeglądy systematyczne, 2) przeglądy krytyczne, 3) przeglądy wyczerpujące, 4) przeglądy integracyjne, 5) przeglądy zakresowe, 6) przeglądy bibliometryczne, 7) przeglądy ustrukturyzowane. Na koniec wskazano na prawdopodobny wpływ tzw. sztucznej inteligencji w tworzeniu przeglądów oraz redukcyjne pochodzenie zdań uzyskanych za jej pomocą. Artykuł podkreśla potrzebę odpowiedzialnego i logicznego prowadzenia przeglądów zarówno w kontekście badawczym, jak i publikacyjnym.
2025
2
STRONY
3-15
Zróżnicowanie płciowe w percepcji marketingu mobilnego: Analiza pokolenia Z w Polsce
Nguyễn Thị Hồng Ngọc, Magdalena Kowalska
Zrozumienie różnic płciowych w perspektywach i preferencjach stanowi kluczowy element w opracowywaniu dostosowanych strategii w obszarze marketingu mobilnego. Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja i porównanie ocen kobiet i mężczyzn – przedstawicieli pokolenia Z w Polsce – względem dziewięciu formatów marketingu mobilnego. Badanie analizuje: (1) poziom korzystania i interakcji z dziewięcioma formatami marketingu mobilnego; (2) postrzegane atrybuty (informatywność, atrakcyjność, interaktywność, inwazyjność) oraz (3) postawy wobec marek (zmiana nastawienia; skłonność do rekomendacji). Badanie przeprowadzono metodą wspomaganych komputerowo wywiadów osobistych (CAPI) w styczniu 2022 r. na próbie 369 respondentów w wieku 18–26 lat. Zastosowano testy chi-kwadrat oraz testy t dla prób niezależnych. Wyniki wskazują, że choć nie potwierdzono istotnych statystycznie różnic płciowych w analizowanych formatach (p > 0,05), sam ten rezultat niesie istotne wnioski: pokazuje, że wiele narzędzi marketingu mobilnego działa skutecznie ponad podziałami płci. Aplikacje mobilne uzyskały najwyższe oceny pod względem atrakcyjności, informacyjności i interaktywności, natomiast SMS/MMS zostały ocenione jako najbardziej inwazyjne. Mężczyźni częściej deklarowali gotowość rekomendacji aplikacji mobilnych, serwisów mobilnych i sieci społecznościowych. Uzyskane wyniki wzbogacają dorobek literatury dotyczącej różnic płciowych w marketingu mobilnym poprzez potwierdzenie ustaleń międzynarodowych w polskim kontekście oraz wskazanie obszarów uniwersalnej akceptacji. Badanie wnosi także implikacje praktyczne dla segmentacji, wyboru formatów oraz formułowania przyszłych hipotez w kampaniach mobilnych skierowanych do pokolenia Z.
2025
3
STRONY
3-11
Bibliometryczny przegląd jako metoda badania problemów nauk o zarządzaniu i jakości
Marek Szarucki
Rosnąca dostępność danych bibliometrycznych popularyzuje systematyczne metody analizy literatury. Celem artykułu jest konceptualizacja „bibliometrycznego przeglądu literatury” jako metody badawczej w naukach o zarządzaniu i jakości (NoZiJ). Na podstawie krytycznej analizy literatury zidentyfikowano kluczowe atrybuty metody w trzech wymiarach. Po pierwsze, wykazano użyteczność przeglądu bibliometrycznego w diagnozowaniu problemów badawczych zarówno w nurcie teoretycznym, jak i praktycznym klasyfikatora subdyscyplin NoZiJ. Po drugie, osadzono metodę w modelu „kontinuum górnik-poszukiwacz” (Breslin i Gatrell, 2020), dowodząc, że umożliwia ona nie tylko konsolidację wiedzy (podejście „górnika”), ale także redefinicję paradygmatów (podejście „poszukiwacza”). Po trzecie, zdefiniowano bibliometryczny przegląd jako metodę ilościowo-jakościową, łączącą mapowanie nauki z syntezą treści. Wskazano również na potencjalne ograniczenia metody, w tym ryzyko redukcjonizmu ilościowego oraz błędy systematyczne baz danych. Artykuł dostarcza ram metodologicznych pozwalających na bardziej precyzyjne i transparentne obrazowanie struktur wiedzy w NoZiJ.
2025
4
STRONY
3-12
Miejsce informatyki ekonomicznej w przestrzeni badawczej nauk o zarządzaniu i jakości
Jerzy Gołuchowski, Dorota Jelonek, Krzysztof Węcel
Celem artykułu jest wykazanie istotnych relacji pomiędzy informatyką ekonomiczną a naukami o zarządzaniu i jakości. Analizie poddano treść polskich rozpraw doktorskich dostępnych jako dane otwarte w publicznym systemie RAD-on. W celu przetworzenia 254 rozpraw, obejmujących ponad 160 milionów słów, wykorzystano dużą sieć językową GPT-4o-mini. Opracowano zestaw promptów umożliwiających klasyfikację rozpraw wraz z jej uzasadnieniem oraz ekstrakcję słów kluczowych związanych z systemami informatycznymi, informatyką, zarządzaniem, biznesem i ekonomią. Stwierdzono, że niemal połowa rozpraw obronionych w dziedzinie nauk o zarządzaniu odnosi się do pojęć i metod wykorzystywanych w informatyce ekonomicznej. Sformułowano wniosek, że zagadnienia takie jak analiza danych, transformacja cyfrowa czy sztuczna inteligencja stanowią istotny element nauk o zarządzaniu i jakości.
2025
1
STRONY
21-32
Kompetencje menedżerów a sztuczna inteligencja – analiza trendów w literaturze naukowej i zainteresowaniach internautów
Małgorzata Szafranowicz
Rozwój robotyzacji procesów (RPA) i sztucznej inteligencji (AI) istotnie wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw, procesy decyzyjne oraz kształtowanie nowych modeli biznesowych. AI wspiera zarówno procesy poznawcze, jak i decyzje strategiczne, a współpraca człowieka z agentem AI okazuje się bardziej efektywna niż działania samodzielnych menedżerów czy wyłącznie systemów komputerowych. Rosnąca rola AI w biznesie wymusza aktualizację kompetencji menedżerów oraz ich adaptację do dynamicznie zmieniającego się środowiska pracy. Celem artykułu jest identyfikacja aktualnych obszarów badań nad kompetencjami menedżerskimi w kontekście AI oraz ocena, w jakim stopniu odpowiadają one rzeczywistym potrzebom użytkowników Internetu. Analiza obejmuje literaturę naukową z lat 2020–2024 (Google Scholar, Scopus) oraz trendy wyszukiwań Google, które pozwalają uchwycić zainteresowania praktyków i odbiorców treści online. Wyniki wskazują, że w badanym okresie literatura koncentruje się na kompetencjach menedżerów potrzebnych do zarządzania organizacjami w warunkach dynamicznej cyfryzacji i rozwoju AI. Analiza wyszukiwań potwierdza dominujące zainteresowanie kompetencjami miękkimi przy jednoczesnym wzroście zapotrzebowania na wiedzę związaną z kompetencjami cyfrowymi i AI. Zbieżność kierunków badań naukowych z zainteresowaniami internautów wskazuje na potencjał skutecznego transferu wiedzy między nauką a praktyką zarządzania.
2025
2
STRONY
16-30
Praktyka ESG w małych i średnich przedsiębiorstwach: między świadomością a działaniem
Magdalena Gądek, Joanna Kott, Marek Kott, Jagoda Mrzygłocka-Chojnacka, Katarzyna Walecka-Jankowska, Anna Kowalska-Pyzalska
Celem artykułu było pogłębienie wiedzy na temat wdrażania zasad ESG (Environmental, Social, Governance) w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w Polsce z uwzględnieniem wpływu wielkości przedsiębiorstwa na poziom znajomości zagadnień, motywy podejmowania działań oraz stan implementacji i raportowania ESG. Badanie przeprowadzono metodą ilościową (CAWI) na próbie 533 przedsiębiorstw. Wyniki wskazują, że wraz ze wzrostem wielkości firmy rośnie zarówno poziom wiedzy o ESG, jak i zakres wdrażanych działań. Największym motywatorem dla przedsiębiorstw są wymagania regulacyjne oraz presja rynku i klientów, szczególnie widoczne w średnich przedsiębiorstwach. Analiza wykazała także istotne bariery implementacyjne, takie jak ograniczone zasoby i brak spójnych standardów raportowania. Artykuł podkreśla konieczność zwiększenia wsparcia edukacyjnego i finansowego dla mikro- i małych przedsiębiorstw oraz odpowiedniego dostosowania regulacji, aby zachęcić MŚP do aktywnego udziału w transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju.
2025
3
STRONY
12-26
Wpływ autentycznego i fałszywego przywództwa na oparty na dynamicznych zdolnościach pracowników model wydajności pracy
Agnieszka Bieńkowska, Katarzyna Tworek
Badanie ma na celu zbadanie wpływu autentycznego i fałszywego przywództwa na dynamiczne zdolności pracowników (EDC) i ich późniejszy wpływ na wyniki pracy. Badanie ma na celu wypełnienie luki w zrozumieniu, w jaki sposób style przywództwa moderują związek między EDC a wydajnością pracy poprzez postawy związane z pracą, takie jak dopasowanie do pracy, motywacja do pracy, zaangażowanie w pracę i satysfakcja z pracy. W badaniu zastosowano dwufazowe podejście empiryczne. Przeprowadzono badanie pilotażowe w celu walidacji narzędzia badawczego, a następnie zebrano dane pierwotne z 289 organizacji w Polsce. W badaniu wykorzystano ankietę wypełnioną przez menedżerów wyższego i średniego szczebla. Zastosowano wielogrupową analizę ścieżki w celu oceny moderującego wpływu autentycznego i fałszywego przywództwa na model wyników pracy oparty na EDC. Analiza danych została przeprowadzona przy użyciu SPSS AMOS. Wyniki wskazują, że autentyczne przywództwo wzmacnia pozytywny wpływ EDC na wyniki pracy, podczas gdy fałszywe przywództwo zmniejsza ten efekt. W organizacjach o wysokim poziomie autentycznego przywództwa wszystkie związki między EDC, zmiennymi pośredniczącymi i wynikami pracy były statystycznie istotne. I odwrotnie, w organizacjach o wysokim poziomie fałszywego przywództwa związek między EDC a dopasowaniem osoby do stanowiska pracy nie był istotny, co osłabiło ogólny model. Badanie potwierdza, że styl przywództwa jest krytycznym moderatorem w powiązaniu EDC z wydajnością.
2025
4
STRONY
13-27
Cechy rozpoznawcze zielonego przywództwa inkluzywnego
Alicja Winnicka-Wejs
Celem artykułu jest zwiększenie wiedzy na temat znaczenia zielonego przywództwa inkluzywnego w organizacjach. W literaturze anglojęzycznej zielone przywództwo inkluzywne (green inclusive leadership – GIL) jest rozumiane jako „zachowanie liderów, którzy są otwarci, dostępni do interakcji z pracownikami w celu osiągnięcia celów środowiskowych i czystszych procesów/usług”. GIL jest pozytywnie powiązane z innowacyjnymi zachowaniami w zakresie zielonych usług, zieloną kreatywnością. Istnieje znaczący związek między GIL a zielonym zarządzaniem zasobami ludzkimi i proaktywnymi zachowaniami prośrodowiskowymi pracowników. Polskie badania akademickie dotyczące zielonego przywództwa inkluzywnego są rzadkie i nowatorskie w literaturze. Wyniki własnego badania empirycznego dostarczyły odpowiedzi na trzy pytania badawcze: (1) Koncepcja zielonego przywództwa inkluzywnego nie jest powszechnie znana wśród badanych polskich specjalistów i menedżerów. Tylko jedna trzecia respondentów pozostawiła komentarz na ten temat. Większość opinii podkreślała brak znajomości koncepcji, brak „zielonych” rozwiązań w konkretnych branżach oraz potrzebę wdrożenia w praktyce. (2) Menedżerowie w polskich organizacjach nie są w pełni postrzegani jako zieloni liderzy. Mniej niż połowa respondentów udzieliła pozytywnych odpowiedzi w tym zakresie. (3) Chęć uczenia się, współpraca w zespole, odwaga i reagowanie na zachowania obserwowane w firmie są uznawane przez respondentów za cechy przywódców inkluzywnych.
2025
1
STRONY
33-43
Ewolucja kształcenia kadr od Przemysłu 4.0 do 5.0
Paweł Knast, Władysław Jurczyński, Waldemar Jędrzejczyk
Celem artykułu jest ocena stopnia dostosowania programów kształcenia kadr menedżerskich do wyzwań wynikających z przejścia od koncepcji Przemysłu 4.0, opartego na automatyzacji i cyfryzacji, do modelu Przemysłu 5.0, akcentującego humanizację technologii i zrównoważony rozwój. Badania przeprowadzono metodą ankiety internetowej wśród 98 respondentów reprezentujących środowiska akademickie i przemysłowe. Kwestionariusz obejmował pytania dotyczące współpracy między nauką a gospodarką, roli instytucji wspierających tę współpracę oraz adekwatności systemu edukacji do potrzeb rynku pracy. Uzyskane wyniki wykazały, że 98?danych uznaje współpracę nauki i przemysłu za kluczową dla rozwoju innowacji. Wyniki badań wskazują na potrzebę głębokiej reformy programów kształcenia, które powinny łączyć wiedzę technologiczną z kompetencjami społecznymi, menedżerskimi i proekologicznymi. Autorzy rekomendują rozwój partnerstw publiczno-prywatnych, wzmocnienie współpracy uczelni z przemysłem oraz systematyczne aktualizowanie efektów uczenia się w rytmie zmian technologicznych i legislacyjnych. Artykuł podkreśla znaczenie elastycznych strategii edukacyjnych, przygotowujących przyszłych liderów do funkcjonowania w środowisku Przemysłu 5.0, w którym równowaga między człowiekiem, technologią i zrównoważonym rozwojem staje się kluczowym wyznacznikiem innowacyjności.
2025
2
STRONY
31-42