logo Przegląd Organizacji
Rok wydania: 2026
Numer czasopisma: 2
Słowa kluczowe: ocena nauki,komunikacja naukowa,otwarty dostęp,infrastruktura publikacyjna
Strony: 3-15
Język publikacji: Polski
Pobierz
Niedoskonałości obecnego modelu oceny i obiegu osiągnięć naukowych w Polsce oraz koncepcja Centralnego Systemu Informacji o Osiągnięciach Naukowych
Radosław Ryńca
Abstrakt
W artykule dokonano analizy wybranych niedoskonałości obecnego modelu oceny i obiegu osiągnięć naukowych w Polsce. Jego celem jest identyfikacja ograniczeń opisywanych w literaturze i źródłach instytucjonalnych oraz przedstawienie koncepcji Centralnego Systemu Informacji o Osiągnięciach Naukowych jako możliwej odpowiedzi systemowej. Opracowanie ma charakter koncepcyjny i opiera się na problemowo ukierunkowanym przeglądzie literatury, analizie źródeł instytucjonalnych oraz autorskiej syntezie. W artykule przyjęto, że obecny model należy rozpatrywać nie tylko jako mechanizm oceny dorobku, lecz także jako układ kształtujący praktyki publikacyjne, ewidencję osiągnięć, wykorzystanie danych do ewaluacji oraz przepływy finansowe w komunikacji naukowej. Analiza wskazuje na presję publikacyjną, fragmentaryzację pracy akademickiej, ograniczoną integrację funkcji publikacyjnych i sprawozdawczych oraz zależność od zewnętrznego rynku wydawniczego. Proponowany system przedstawiono nie jako gotowy projekt wdrożeniowy, lecz jako punkt wyjścia do dalszej dyskusji nad publiczną infrastrukturą komunikacji naukowej, otwartym dostępem, jakością nauki i ryzykami centralizacji.
Bibliografia
[1] Aboagye E., Jensen I., Bergström G., Brämberg E.B., Pico-Espinosa O.J., Björklund C. (2021), Investigating the Association between Publication Performance and the Work Environment of University Research Academics: A Systematic Review, „Scientometrics”, Vol. 126, No. 4, pp. 3283–3301. [2] Biblioteka SGGW (2026a), Program publikowania otwartego Elsevier, https://bg.sggw.edu.pl/otwarta-nauka/programypublikowania-otwartego/program-publikowania-otwartego-elsevier/, data dostępu: 28.06.2026 r. [3] Biblioteka SGGW (2026b), Program publikowania otwartego Springer, https://bg.sggw.edu.pl/otwarta-nauka/programypublikowania-otwartego/program-publikowania-otwartego-springer/, data dostępu: 28.06.2026 r. [4] Brzeziński J.M. (2021), Czy i komu potrzebne są czasopisma naukowe? Kontekst nauk społecznych, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, Vol. 83, Nr 2, s. 9–25. [5] Budzinski O., Grebel T., Wolling J., Zhang X. (2020), Drivers of Article Processing Charges in Open Access, „Scientometrics”, Vol. 124, No. 3, pp. 2185–2206. [6] Cadena-Povea H., Hernández-Martínez M., Bastidas-Amador G., Torres-Andrade H. (2025), What Pushes University Professors to Burnout? A Systematic Review of Sociodemographic and Psychosocial Determinants, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, Vol. 22, No. 8, art. 1214. [7] cOAlition S (2026), Diamond Open Access, https://www.coalition-s.org/diamond-open-access/, access date: 28.06.2026. [8] Crossref (2026), REST API, https://www.crossref.org/documentation/retrieve-metadata/rest-api/, access date: 30.06.2026. [9] Dudycz T. (2022), Punktowa demoralizacja nauki, „Forum Akademickie”, Nr 7–8, https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-7–8-2022/punktowa-demoralizacja-nauki
/, data dostępu: 30.06.2026 r. [10] Elsevier (2026), Agreement between Poland and Elsevier, https://www.elsevier.com/open-access/agreements/poland, access date: 28.06.2026. [11] European Commission (2026), A New Era for Open Research Europe, https://research-and-innovation.ec.europa.eu/news/all-research-and-innovation-news/new-era-open-research-europe-2026–03–26_en, access date: 30.06.2026. [12] Fecher B., Friesike S., Hebing M. (2016), Open Access, Innovation, and Research Infrastructure, „Publications”, Vol. 4, No. 2, art. 17. [13] Frantsvåg J.E. (2022), Diamond Open Access in Norway 2017–2020, „Publications”, Vol. 10, No. 1, art. 13. [14] Gorynia M., Sitek B. (2021), Rola czasopism naukowych w zreformowanym systemie nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, Vol. 83, Nr 2, s. 39–57. [15] HRČAK (2026), Portal of Croatian Scientific and Professional Journals, https://hrcak.srce.hr/en, access date: 30.06.2026. [16] Krzeski J., Szadkowski K., Kulczycki E. (2023), Ustanawianie ewaluacyjnej homogeniczności. Konflikty wokół Wykazu czasopism naukowych z 2019 roku, „Nauka”, Nr 4, s. 121–150. [17] Kulczycki E. (2014), Zasady oceny czasopism humanistycznych i ich rola w parametryzacji jednostek naukowych, „Nauka”, Nr 3, s. 117–140. [18] Kulczycki E., Drabek A., Rozkosz E.A. (2015), Publikacje a zgłoszenia ewaluacyjne, czyli zniekształcony obraz nauki w Polsce, „Nauka”, Nr 3, s. 35–58. [19] Kulczycki E., Rozkosz E.A., Drabek A. (2016), Ocena ekspercka jako trzeci wymiar ewaluacji krajowych czasopism naukowych, „Nauka”, Nr 1, s. 107–142. [20] Kulikowski K., Antipow E. (2020), Niezamierzone konsekwencje punktozy jako wartości kulturowej polskiej społeczności akademickiej, „Studia Socjologiczne”, Nr 238(3), s. 207–235. [21] Kulikowski K., Przytuła S., Sułkowski Ł. (2023a), When Publication Metrics Become the Fetish: The Research Evaluation Systems’ Relationship with Academic Work Engagement and Burnout, „Research Evaluation”, Vol. 32, No. 1, pp. 4–18. [22] Kulikowski K., Przytuła S., Sułkowski Ł. (2023b), Podsumowanie wyników badania „Jak pracownicy naukowi oceniają systemy oceny okresowej, którym podlegają”, OSF Preprints, https://doi.org/10.31219/osf.io/6ebw2, data dostępu: 01.07.2026 r. [23] Kwiek M. (2018), Ustawa 2.0 a mierzalność i porównywalność osiągnięć naukowych, „Nauka”, Nr 1, s. 65–86. [24] Manes-Rossi F., Mussari R., Cepiku D. (2022), Introduction to the Special Issue: Performance Measurement Systems in Universities: Threats or Opportunities for Governance? „Journal of Management and Governance”, Vol. 26, No. 2, pp. 327–335. [25] NCN (2024), NCN’s Open Access Policy to Publication, https://ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/2024_10_03_NCN_s_Open_Access_Policy_to_Publication.pdf, access date: 01.07.2026. [26] Nowak M., Syper-Jędrzejak M., Kabalski P., Baszczyńska A. (2025), The Level, Antecedents and Consequences of Occupational Burnout among Academic Teachers from State Universities of Economics in Poland, „Argumenta Oeconomica”, Vol. 54, No. 1, pp. 92–109. [27]Open Research Europe (2026), Open Access Publishing Platform, https://open-research-europe.ec.europa.eu/, access date: 01.07.2026. [28]ORCID (2026), ORCID for Researchers, https://info.orcid.org/researchers/, access date: 28.06.2026. [29] PBN (2026), Ewaluacja – Polska Bibliografia Naukowa, https://pbn.nauka.gov.pl/centrum-pomocy/faq-tag/ewaluacja/, data dostępu: 01.07.2026 r. [30] POL-on (2026), POL-on – zintegrowany system informacji o nauce polskiej i szkolnictwie wyższym, https://polon.nauka.gov.pl/; Knowledge Base, https://polon.nauka.gov.pl/pomoc/knowledge-base/, data dostępu: 01.07.2026 r. [31] Radosiński E. (2021), Punkty na sprzedaż, „Forum Akademickie”, Nr 3, https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-3–2021/punkty-na-sprzedaz/, data dostępu: 01.07.2026 r. [32] Sabagh Z., Hall N.C., Saroyan A. (2018), Antecedents, Correlates and Consequences of Faculty Burnout, „Educational Research”, Vol. 60, No. 2, pp. 131–156. [33] Sadowski I. (2016), Strategie kadrowe polskich instytucji naukowych w świetle wyników parametryzacji, „Nauka”, Nr 3, s. 27–53. [34] Sadowski I., Mach B.W. (2014), Parametryzacja i kategoryzacja jednostek naukowych w roku 2013 jako praktyka ewaluacyjna i proces instytucjonalny – przypadek nauk humanistycznych i społecznych, „Nauka”, Nr 2, s. 67–103. [35] SciELO (2026), Program, Publication Model, and SciELO Network, https://www.scielo.org/en/about-scielo/programpublication-model-and-scielo-network/, access date: 01.07.2026. [36] Springer A., Werner I. (2020), Burnout among Academics: An Empirical Study on the Universities of Poland, [in:] M.H. Bilgin, H. Danis, E. Demir (Eds.), Eurasian Business Perspectives, Springer, Cham, pp. 75–89. [37] Springer Nature (2026), Open Access Agreements for Poland, https://www.springernature.com/gp/open-science/oaagreements/poland, access date: 01.07.2026. [38] Stojanovski J., Mofardin D. (2025), Diamond Open Access Landscape in Croatia: DIAMAS Survey Results, „Publications”, Vol. 13, No. 1, art. 13. [39] Sułkowski Ł., Przytuła S., Borg C., Kulikowski K. (2020), Performance Appraisal in Universities – Assessing the Tension in Public Service Motivation (PSM), „Education Sciences”, Vol. 10, No. 7, p. 174. [40] Szafrański L. (2022), Realizacja polityki otwartego dostępu na przykładzie Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, „Biblioteka”, Vol. 26, Nr 35, s. 343–358. [41]ter Bogt H.J., Scapens R.W. (2012), Performance Management in Universities: Effects of the Transition to More Quantitative Measurement Systems, „European Accounting Review”, Vol. 21, No. 3, pp. 451–497. [42] Tijdink J.K., Vergouwen A.C.M., Smulders Y.M. (2013), Publication Pressure and Burn Out among Dutch Medical Professors: A Nationwide Survey, „PLoS ONE”, Vol. 8, No. 9, e73381. [43] Watts J., Robertson N. (2011), Burnout in University Teaching Staff: A Systematic Literature Review, „Educational Research”, Vol. 53, No. 1, pp. 33–50. [44] Wawak T. (2022), Ocena reformy szkolnictwa wyższego, „Biuletyn PTE”, Nr 4(99), s. 39–43, https://tadeusz.wawak.pl/sites/default/files/2023–02/biul2022_04_wawak_ocena_32990bc4b0–1.pdf, data dostępu: 01.07.2026 r. [45] Woźniak B., Zawadzka A. (2022), Polska Bibliografia Naukowa – powstanie, rozwój i znaczenie, „Folia Bibliologica”, Nr 63, s. 91–109. [46] Żukowski M. (2021), Aktualne problemy czasopism naukowych w Polsce, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, Vol. 83, Nr 2, s. 27–37.
Publikacje z rocznika
Fundamentalne zasady zarządzania
Piotr Ogonowski
W domenie nauk ścisłych istnieją prawa i zasady uważane za fundamentalne. Mają one tę własność, że da się wyprowadzić z nich lub sprowadzić do nich większość poznanych zagadnień. Zarządzanie jest nauką społeczną i nie posiada tej własności. Czy jednak na pewno jej nie posiada? W niniejszym artykule autor rozważa możliwość definiowania fundamentalnych zasad zarządzania i wskazuje przykłady reguł, które można traktować jako odpowiednik praw fundamentalnych w naukach ścisłych.
2026
1
STRONY
6-13
Niedoskonałości obecnego modelu oceny i obiegu osiągnięć naukowych w Polsce oraz koncepcja Centralnego Systemu Informacji o Osiągnięciach Naukowych
Radosław Ryńca
W artykule dokonano analizy wybranych niedoskonałości obecnego modelu oceny i obiegu osiągnięć naukowych w Polsce. Jego celem jest identyfikacja ograniczeń opisywanych w literaturze i źródłach instytucjonalnych oraz przedstawienie koncepcji Centralnego Systemu Informacji o Osiągnięciach Naukowych jako możliwej odpowiedzi systemowej. Opracowanie ma charakter koncepcyjny i opiera się na problemowo ukierunkowanym przeglądzie literatury, analizie źródeł instytucjonalnych oraz autorskiej syntezie. W artykule przyjęto, że obecny model należy rozpatrywać nie tylko jako mechanizm oceny dorobku, lecz także jako układ kształtujący praktyki publikacyjne, ewidencję osiągnięć, wykorzystanie danych do ewaluacji oraz przepływy finansowe w komunikacji naukowej. Analiza wskazuje na presję publikacyjną, fragmentaryzację pracy akademickiej, ograniczoną integrację funkcji publikacyjnych i sprawozdawczych oraz zależność od zewnętrznego rynku wydawniczego. Proponowany system przedstawiono nie jako gotowy projekt wdrożeniowy, lecz jako punkt wyjścia do dalszej dyskusji nad publiczną infrastrukturą komunikacji naukowej, otwartym dostępem, jakością nauki i ryzykami centralizacji.
2026
2
STRONY
3-15
Zachowania oszukańcze w miejscu pracy między globalnymi spostrzeżeniami a lokalnymi dowodami: uwarunkowania, konsekwencje i kierunki dalszych badań
Katarzyna Piwowar-Sulej, Agnieszka Sokołowska-Durkalec
Artykuł podejmuje problematykę oszukańczych zachowań w miejscu pracy ze szczególnym uwzględnieniem czynników wpływających na ich występowanie oraz konsekwencji. Jego celem jest zrozumienie, dlaczego pracownicy dopuszczają się oszustw – zarówno z perspektywy psychologicznej, jak i organizacyjnej – a także zbadanie skutków tych zachowań na poziomie jednostki, zespołu i całej organizacji. Artykuł prezentuje również wyniki badań przeprowadzonych w Polsce dotyczących form oszukańczych zachowań pracowniczych. Wskazuje potencjalne rozwiązania ograniczające skalę oszustw w Polsce oraz wyznacza kierunki dalszych badań wynikające z porównania polskich rezultatów z literaturą światową i uwzględniające zmiany, takie jak postęp technologiczny.
2026
1
STRONY
14-21
O istocie, rodzajach oraz znaczeniu hipotez badawczych w naukach o zarządzaniu
Jarosław Witkowski, Jakub Marcinkowski
Celem artykułu jest przegląd stanowisk metodologicznych odnośnie do istoty i znaczenia hipotezy w prowadzeniu badania naukowego ze szczególnym uwzględnieniem metodyki badań jakościowych. Wnioski wskazują, że kategoryczne zalecenia, aby nie formułować hipotez w badaniach jakościowych, są metodologicznie nieuzasadnione. Hipotezy, rozumiane jako robocze propozycje teoretyczne, mogą być stawiane przed badaniem lub powstawać w toku analizy, zwiększając przejrzystość wywodu, spójność analizy i kumulatywność wiedzy. W podejściach jakościowych pełnią funkcję heurystyczną, wspierają dobór teoretyczny i budowę wyjaśnień, a w badaniach mieszanych pozwalają na sprawdzenie wyników badań. Zasadne jest warunkowe formułowanie hipotez, adekwatnie do celów, dojrzałości teorii i projektu badawczego.
2026
2
STRONY
16-24
Umiejętości AI a myślenie systemowe wśród przedstawicieli pokolenia Z
Małgorzata Okręglicka, Anna Lemańska-Majdzik
W dobie rosnącego wykorzystania AI w nauce, edukacji i pracy zawodowej kluczowe jest określenie, czy i w jakim stopniu AI wspiera rozwój logicznego, uporządkowanego myślenia, czy też może prowadzić do jego osłabienia. Głównym celem badania jest określenie, w jaki sposób umiejętności posługiwania się sztuczną inteligencją (AIL) mogą pomóc w rozwijaniu umiejętności myślenia systemowego (STS) wśród przedstawicieli pokolenia Z. Niniejszy artykuł opiera się na wynikach badań w formie ankiety przeprowadzonej na grupie 228 losowo wybranych przedstawicieli pokolenia Z. Analizę zebranych danych przeprowadzono z zastosowaniem metod statystycznych, takich jak statystyka opisowa oraz współczynnik korelacji Tau Kendalla dla zmiennych nieparametrycznych. Badanie korelacji między zmiennymi potwierdziło występowanie statystycznie istotnych korelacji między wszystkimi zmiennymi składowymi AIL i zmienną STS. Głównym ograniczeniem badania była liczebność grupy badanej i zakres terytorialny grupy badanej. Wyniki badań mogą mieć istotne implikacje dla kształtowania programów edukacyjnych, opracowywania strategii nauczania i projektowania narzędzi do rozwijania myślenia systemowego opartego na umiejętnościach AI, a także dla praktyków zarządzania.
2026
1
STRONY
22-30
Od zarządzania ryzykiem do publicznego zarządzania kryzysowego
Janusz Zawiła-Niedźwiecki
Publiczne zarządzanie kryzysowe podlega przyspieszonej ewolucji w odpowiedzi na intensyfikację globalnych zjawisk kryzysogennych (epidemie, zmiany klimatyczne, konflikty zbrojne, rosnące oczekiwanie komfortu w krajach bogatych). Efektywne kształtowanie jego nowej teorii powinno bazować na dorobku teorii zarządzania triadą: ryzyko–bezpieczeństwo–ciągłość działania. Przydatny w tym jest dorobek naukowego zarządzania ryzykiem wypracowany w uczelniach technicznych. W artykule wskazano współczesne wyzwania i problemy do zbadania.
2026
2
STRONY
25-32
Zarządzanie projektami – zmiany, trendy i rola AI
Agnieszka Peszko, Michał Teczke, Krzysztof Brania
Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja dynamicznych zmian i trendów kształtujących współczesne praktyki projektowe z priorytetowym uwzględnieniem strategicznej roli sztucznej inteligencji (AI) w kontekście zarządzania projektami. Badanie opiera się na dwutorowej metodologii: teoretycznym przeglądzie aktualnej literatury naukowej dotyczącej trendów w zarządzaniu projektami oraz empirycznym badaniu ankietowym, przeprowadzonym w grudniu 2024 roku, w którym wykorzystano metodę CAWI. Grupę badawczą stanowiło 61 słuchaczy studiów podyplomowych kierunku „Zarządzanie projektami” Krakowskiej Szkoły Biznesu Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie (90% ogółu studiujących). Wyniki analizowano z wykorzystaniem statystyk opisowych. Analiza uzyskanych danych oraz synteza przeglądu literatury pozwoliły na jednoznaczną identyfikację kluczowych trendów w zarządzaniu projektami, takich jak: wzrastające znaczenie cyfryzacji i automatyzacji procesów, integracja zaawansowanych narzędzi analitycznych, intensyfikacja wykorzystania AI, dalszy rozwój i adaptacja metodyk zwinnych, rosnące znaczenie kompetencji miękkich i komunikacyjnych, dominacja pracy w środowisku zdalnym oraz wzrost wrażliwości na kwestie zrównoważonego rozwoju i społeczną odpowiedzialność. Autorzy konkludują, iż współczesne zarządzanie projektami znajduje się w strategicznym punkcie zwrotnym, gdzie AI odgrywa kluczową rolę jako siła napędowa innowacji oraz wyzwanie adaptacyjne. Uzyskane wyniki posiadają istotne implikacje praktyczne i badawcze, wskazując kierunki dalszego rozwoju dyscypliny, szczególnie w odniesieniu do integracji AI w praktyce projektowej.
2026
1
STRONY
33-43
Postrzeganie pracy zawodowej w ujęciu pokoleniowym XYZ
Artur Kisiołek
Celem artykułu jest analiza różnic w postrzeganiu pracy zawodowej przez przedstawicieli pokoleń X, Y i Z w kontekście wyzwań zarządzania różnorodnością pracowniczą. Na podstawie wyników projektu „Motywacja do pracy zawodowej w ujęciu pokoleniowym – 2023/24” wskazano, że starsze pokolenia częściej cenią autonomię, odpowiedzialność i sens pracy, natomiast młodsze traktują ją głównie jako konieczność lub sposób na realizację doraźnych celów. Pokolenie Y zwraca szczególną uwagę na sprawiedliwość wynagradzania i relacje społeczne, a pokolenie Z częściej niż starsi wskazuje na brak identyfikacji z pracą i mniejsze zaangażowanie. Uniwersalną wartością dla wszystkich grup okazały się dobra atmosfera i pozytywne relacje z przełożonymi. Wyniki potwierdzają, że stosunek do pracy zmienia się wraz z wiekiem i etapem kariery, a zarządzanie zespołami wielopokoleniowymi wymaga odpowiednio dostosowanych strategii motywacyjnych. Ograniczeniem badania była nadreprezentacja kobiet i osób z pokolenia Z. Pełne wyniki projektu zostały opublikowane w formie monografii. Uzyskane rezultaty mogą stanowić cenną wskazówkę dla praktyki zarządzania oraz inspirację do dalszych badań nad dialogiem międzypokoleniowym i motywacją w zróżnicowanych zespołach.
2026
2
STRONY
33-43
Społecznie (nie)odpowiedzialne zarządzanie projektami
Agnieszka Sokołowska-Durkalec, Renata Brajer-Marczak, Anna Marciszewska
Celem artykułu jest identyfikacja obszarów integracji i dezintegracji zarządzania projektami oraz społecznej nieodpowiedzialności w przedsiębiorstwie. Artykuł ma charakter przeglądowy. Wykorzystując narracyjny i krytyczny przegląd literatury przedmiotu, w opracowaniu zaprezentowano propozycję rozumienia społecznie nieodpowiedzialnego zarządzania projektami. Problematyka ta stanowi istotny obszar rozważań naukowych, koncentrujących się na relacji między sposobem realizacji projektów a ich oddziaływaniem na interesariuszy. Odniesienie do obszarów ekonomicznego, prawnego, etycznego i filantropijnego pozwala osadzić projekty w szerszym kontekście odpowiedzialności organizacyjnej.
2026
1
STRONY
44-59
Potrzeby mobilności osób z niepełnosprawnościami w Metropolii GZM: zrównoważony transport publiczny i rozwiązania inteligentne
Małgorzata Rutowska
Dostępność transportu publicznego dla osób z niepełnosprawnościami stanowi istotne wyzwanie dla zrównoważonej mobilności oraz budowy miast włączających społecznie. Celem niniejszego badania była diagnoza barier w dostępności transportu publicznego na obszarze Metropolii GZM, a także ocena wykorzystania zaawansowanych technologii wspierających mobilność w tym regionie. Badania przeprowadzono wśród osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności z wykorzystaniem ankiet internetowych, wywiadów bezpośrednich oraz wywiadów pogłębionych. Analiza objęła zarówno infrastrukturę transportową, jak i rozwiązania cyfrowe. Uzyskane wyniki wskazują na utrzymywanie się barier ograniczających samodzielność użytkowników oraz potwierdzają potrzebę równoczesnej modernizacji infrastruktury, wdrażania zasad projektowania uniwersalnego oraz intensywnej promocji narzędzi cyfrowych, które mogą znacząco zwiększyć dostępność transportu publicznego na obszarze Metropolii GZM.
2026
2
STRONY
44-59